Cách chọn tốc độ màn trập cho từng chủ thể

Tốc độ màn trập phù hợp phụ thuộc vào tiêu cự, tốc độ của chủ thể, khả năng chống rung và mức độ vững khi bạn cầm máy. Quy tắc “tốc độ an toàn” quen thuộc chỉ là điểm khởi đầu: chủ thể đứng yên có thể cho phép tốc độ chậm hơn, còn người đang di chuyển, thể thao và chim thường cần tốc độ nhanh hơn. Chống rung giúp giảm nhòe do máy ảnh chuyển động, nhưng không thể bắt đứng chủ thể đang chạy.

Tốc độ màn trập thay đổi phơi sáng và cách thể hiện chuyển động ra sao?

Thời gian phơi sáng 1/1000 giây ngắn hơn 1/125 giây ba stop. Nó bắt đứng hành động tốt hơn, nhưng cảm biến chỉ nhận một phần tám lượng ánh sáng nên bạn phải bù bằng khẩu độ lớn hơn, ISO cao hơn hoặc ánh sáng mạnh hơn. Hướng dẫn Ưu tiên tốc độ của Canon EOS R5 cũng liên hệ tốc độ cao với hành động đông cứng và tốc độ thấp với vệt nhòe uyển chuyển. Điều đó mô tả hình thức chuyển động, không đưa ra một con số phù hợp với mọi chủ thể.

Vệt chuyển động không nhất thiết là lỗi. Dòng nước mượt, vệt đèn xe và cảm giác nhộn nhịp của đám đông đều dựa vào thời gian phơi sáng dài hơn. Điều quan trọng là độ nhòe có phục vụ ý đồ của bức ảnh hay không. Hãy quyết định trước bạn muốn đóng băng hay thể hiện chuyển động, rồi mới xử lý độ sáng—đúng với thứ tự trong hướng dẫn tam giác phơi sáng.

Vì sao quy tắc tốc độ an toàn chỉ là điểm xuất phát?

Quy tắc truyền thống khuyên không nên chụp chậm hơn nghịch đảo của tiêu cự. Với ống kính 50 mm trên full frame, bạn có thể bắt đầu gần 1/50 giây; trên APS-C, nếu tính theo góc nhìn tương đương, khoảng 1/80 giây hợp lý hơn. Đây không phải định luật vật lý bảo đảm ảnh nét. Cảm biến độ phân giải cao, xem phóng lớn, tư thế cầm máy không tốt hoặc bấm nút quá mạnh có thể đòi hỏi tốc độ cao hơn. Ngược lại, tư thế vững, chụp một loạt ngắn để chọn khung nét nhất và chống rung có thể cho phép dùng tốc độ thấp hơn.

Con số “chống rung vài stop” đến từ thử nghiệm thống kê trong các điều kiện xác định. Nó không có nghĩa mọi người ở mọi tiêu cự đều chắc chắn giảm được cùng số stop. Giải thích CIPA DC-011 về đo hiệu quả chống rung yêu cầu phương pháp chuẩn hóa và thiết bị rung được chứng nhận, khác với việc một người có thể chụp nét trong một tư thế cụ thể hay không. Ống kính tele phóng đại rung trong khung hình, còn hiệu quả bù có thể giảm khi lấy nét gần. Xem chống rung trong thân máy và trong ống kính để hiểu giới hạn của hai hệ thống.

Nên bắt đầu ở tốc độ nào cho người, thú cưng, thể thao và chim?

Hãy dùng các giá trị sau làm điểm khởi đầu để thử, không phải bảo đảm:

• Chân dung người lớn đứng yên: khoảng 1/125–1/250 giây để giảm chuyển động nhỏ và thay đổi biểu cảm.
• Người đang đi hoặc trẻ em: khoảng 1/250–1/500 giây; khi chạy thường cần 1/800 giây hoặc nhanh hơn.
• Thú cưng: khoảng 1/250 giây khi yên; bắt đầu gần 1/1000 giây khi chạy nhanh.
• Thể thao nói chung: bắt đầu khoảng 1/1000 giây; vợt, đầu cánh hoặc xe đua tốc độ cao có thể cần nhanh hơn.
• Chim đậu: thử gần 1/500 giây tùy tiêu cự và cách đỡ máy; chim bay thường bắt đầu ở 1/1600–1/2500 giây.

Khoảng cách và hướng chuyển động cũng quan trọng. Chủ thể đi ngang qua khung hình tạo ra độ dịch chuyển trên mặt phẳng ảnh rõ hơn chủ thể tiến về phía máy với cùng tốc độ. Hãy chụp một loạt ngắn, phóng to mắt hoặc một họa tiết quan trọng, rồi điều chỉnh từng nấc.

Dùng tốc độ chậm và lia máy như thế nào?

Khi phơi sáng dài một phong cảnh tĩnh, trước hết hãy cố định máy, tắt chế độ chống rung không phù hợp với chân máy và dùng hẹn giờ hoặc điều khiển từ xa. Với dòng nước, thử từ 1/4 giây tới vài giây. Dài hơn không tự động tốt hơn; làm mượt quá mức có thể xóa mất cấu trúc của nước.

Khi lia máy, bạn theo chủ thể thật mượt trong suốt thời gian phơi sáng. Nhờ đó chủ thể thay đổi vị trí ít trong khung, còn hậu cảnh biến thành các đường có hướng. Với đua xe, có thể bắt đầu ở 1/125 hoặc 1/60 giây. Tỷ lệ thành công thấp hơn khi dùng tốc độ cao, vì vậy hãy chụp liên tiếp và giảm tốc độ từng bước.

Màn trập cơ và điện tử có ảnh hưởng tới lựa chọn không?

Cùng một con số tốc độ chưa chắc có cùng quy trình ghi hình. Phần lớn màn trập điện tử đọc cảm biến từng hàng, nên chuyển động nhanh hoặc lia máy có thể làm đường thẳng bị nghiêng. Ánh sáng nhân tạo cũng có thể tạo sọc. Màn trập cơ thường an toàn hơn với đèn flash và nguồn sáng nhấp nháy, nhưng gây tiếng động, rung và có giới hạn tốc độ đồng bộ. Xem màn trập cơ và điện tử khác nhau thế nào để so sánh đầy đủ.

Năm bước quyết định ngay tại hiện trường

1. Xác định chủ thể đứng yên, di chuyển chậm hay di chuyển nhanh.
2. Quyết định bạn muốn bắt đứng hành động, giữ chút cảm giác chuyển động hay cố ý tạo vệt.
3. Đặt tốc độ ban đầu dựa trên tiêu cự và cách máy ảnh được cầm hoặc đỡ.
4. Chọn khẩu độ theo độ sâu trường ảnh cần thiết, rồi để Auto ISO bù phần độ sáng còn lại với một giới hạn tối đa chấp nhận được.
5. Phóng to vùng quan trọng. Nếu toàn ảnh nhòe cùng một hướng, tăng tốc độ hoặc cải thiện độ vững. Nếu chỉ chủ thể để lại vệt, tăng tốc độ. Nếu nét rơi vào chỗ khác, sửa cài đặt lấy nét.

Nếu vẫn chưa phân biệt được loại nhòe, hãy làm theo cách chẩn đoán ảnh thiếu sắc nét.

Tài liệu tham khảo

• Canon EOS R5 Advanced User Guide: Shutter-Priority AE
• CIPA DC-011: Measurement and Description Method for Image Stabilization Performance

Bài trước / bài tiếp theo

• Bài trước: khẩu độ và số F có nghĩa là gì
• Bài tiếp theo: cách đặt ISO và kiểm soát nhiễu