Vì sao ảnh bị mờ? Phân biệt sai nét, rung máy và chủ thể chuyển động
Hình dạng vùng mờ giúp xác định nguyên nhân: vùng rõ nằm trước hoặc sau chủ thể thường là sai nét, vệt đôi cùng hướng trên toàn ảnh là rung máy, còn phần chuyển động bị kéo dài là nhòe do chủ thể.
Hình dạng vùng mờ giúp xác định nguyên nhân: vùng rõ nằm trước hoặc sau chủ thể thường là sai nét, vệt đôi cùng hướng trên toàn ảnh là rung máy, còn phần chuyển động bị kéo dài là nhòe do chủ thể.
Trước hết, hãy phóng to file gốc và quan sát hình dạng vùng mờ. Nếu có vùng rõ nằm trước hoặc sau chủ thể, máy nhiều khả năng đã lấy nét nhầm chỗ. Nếu toàn khung hình xuất hiện đường viền đôi theo cùng một hướng, nguyên nhân thường là máy ảnh bị rung. Nếu hậu cảnh vẫn rõ nhưng phần đang chuyển động bị kéo dài, đó là nhòe do chuyển động của chủ thể. Bạn cũng nên loại trừ độ sâu trường ảnh quá mỏng, vết bẩn trên ống kính hoặc cảm biến, cắt ảnh quá nhiều và lỗi do xử lý.
Bốn kiểu ảnh thiếu nét thường gặp trông như thế nào?
Khi lấy nét trượt, không phải toàn bộ ảnh đều mờ như nhau. Mặt phẳng rõ có thể nằm trước hoặc sau mục tiêu, chẳng hạn tai rõ nhưng mắt lại mờ. Rung máy thường tạo vệt nhỏ cùng hướng ngay cả trên vật thể đứng yên, dễ thấy hơn khi dùng ống kính tele hoặc tốc độ màn trập chậm. Nhòe do chủ thể chỉ xuất hiện ở phần đang di chuyển nên hậu cảnh tĩnh vẫn có thể sắc nét. Còn khi độ sâu trường ảnh không đủ, vị trí lấy nét vẫn đúng nhưng các phần phía trước và sau đã nằm ngoài khoảng rõ chấp nhận được.
Đừng vội kết luận “ống kính không nét”. Sương mù ít tương phản, flare khi ngược sáng, khử nhiễu ở ISO cao, nén JPEG quá mạnh, nhiễu xạ và việc soi ảnh nhiều megapixel ở mức 100% đều làm giảm cảm giác sắc nét. Hãy xem trước vì sao nhiều megapixel hơn không đồng nghĩa chất lượng ảnh tốt hơn, tránh đổ lỗi cho thiết bị khi vấn đề nằm ở cách chụp hoặc kích thước đầu ra.
Làm sao tìm nguyên nhân từ hình dạng vùng mờ?
Hãy kiểm tra cùng một file gốc theo thứ tự sau:
- Tìm chi tiết rõ nhất quanh điểm AF. Nếu chi tiết đó nằm trước hoặc sau mục tiêu, vấn đề thuộc về vị trí lấy nét hoặc độ sâu trường ảnh.
- Quan sát các cạnh đứng yên, có độ tương phản cao ở giữa và bốn góc. Nếu tất cả đều có đường đôi cùng hướng, nhiều khả năng máy ảnh đã rung.
- So sánh chủ thể với hậu cảnh. Nếu chỉ bàn tay, bàn chân, cánh hoặc bánh xe có vệt kéo dài, nguyên nhân là chủ thể chuyển động.
- Nếu một vùng mềm hoặc chấm đen luôn xuất hiện đúng một vị trí, hãy kiểm tra ống kính, kính lọc và cảm biến thay vì chỉnh lấy nét.
- Xem file RAW hoặc giảm khử nhiễu và tăng nét để xác định bề mặt bệt cùng quầng viền có phải do xử lý ảnh hay không.
Đừng chỉ nhìn ảnh thu nhỏ trên màn hình sau máy. Hãy đánh giá ở kích thước đầu ra dự kiến trước, rồi mới phóng lên 100% để tìm nguyên nhân kỹ thuật.
Kiểm tra chế độ và vùng lấy nét thế nào?
Với chủ thể đứng yên, dùng AF một lần và tránh nghiêng người tiến hoặc lùi sau khi đã khóa nét. Với chủ thể chuyển động, dùng AF liên tục và giữ mục tiêu trong vùng bám theo. Dấu nhận diện mắt chỉ cho biết thuật toán đã tìm thấy mắt, không bảo đảm mắt sẽ nét đúng khoảnh khắc bấm máy. Ánh sáng yếu, vật che khuất, độ tương phản thấp và trường nét quá mỏng đều làm giảm tỷ lệ thành công. Bạn có thể xem sự khác nhau giữa AF-S và AF-C để chọn đúng chế độ.
Khi thử nghiệm, hãy dùng một mục tiêu phẳng, tương phản cao, giá đỡ chắc chắn và tốc độ màn trập đủ nhanh, sau đó chụp nhiều tấm. Hướng dẫn của Nikon về AF-ON cùng AF-S/AF-C giải thích chế độ dành cho chủ thể tĩnh và động, nhưng chọn đúng chế độ vẫn không bảo đảm mọi khung hình đều nét. Một tấm hỏng chưa chứng minh ống kính bị front focus hay back focus. Chỉ nên kiểm tra sâu hơn thân máy, ống kính và firmware khi độ lệch về trước hoặc sau lặp lại ổn định trong điều kiện kiểm soát.
Kiểm tra tốc độ màn trập và chống rung thế nào?
Tăng tốc độ màn trập thêm hai đến ba stop rồi chụp lại cùng một chủ thể đứng yên. Nếu tỷ lệ ảnh rõ tăng đáng kể, rung máy có lẽ là một phần nguyên nhân. Nếu hậu cảnh luôn rõ nhưng chủ thể vẫn mờ, bạn cần tăng tốc độ theo chuyển động của chủ thể. Các mức khởi điểm cho từng tình huống có trong hướng dẫn chọn tốc độ màn trập.
Chống rung chỉ bù thay đổi góc hoặc vị trí của máy ảnh; nó không thể làm người, thú cưng hay lá cây đứng yên. Phần giải thích của Nikon về Vibration Reduction cũng giới hạn tác dụng ở việc giảm nhòe do máy rung và khuyên xem hướng dẫn ống kính khi lia máy hoặc dùng chân máy. Khả năng phối hợp giữa chống rung trong thân và trong ống kính còn tùy hệ thống. Đừng đơn giản lấy số stop công bố để trừ khỏi quy tắc tốc độ an toàn.
Vì sao độ sâu trường ảnh, khẩu độ và megapixel ảnh hưởng cách đánh giá?
Chụp ở cự ly gần, mở khẩu lớn và dựng khung bằng tele đều làm trường nét mỏng hơn, vì vậy vùng ngoài mặt phẳng lấy nét sẽ mềm đi một cách tự nhiên. Bốn yếu tố quyết định độ sâu trường ảnh giúp phân biệt “lấy nét trượt” với “trường nét không đủ”. Khép khẩu sẽ mở rộng vùng rõ, nhưng khép quá nhiều lại tăng nhiễu xạ và không thể cải thiện chi tiết vô hạn.
Ở cùng mức xem 100%, ảnh từ máy có độ phân giải cao được hiển thị lớn hơn nên rung nhẹ và quang sai ống kính cũng lộ rõ hơn. Muốn so sánh công bằng, hãy giữ nguyên kích thước đầu ra, ống kính, khẩu độ, tốc độ và cách xử lý, thay vì đặt cạnh nhau hai ảnh chụp màn hình có độ phóng đại khác nhau.
Danh sách kiểm tra có thể lặp lại
- Lau sạch mặt trước và sau của ống kính, tháo kính lọc bảo vệ bị nghi ngờ.
- Chọn chủ thể đứng yên, đủ sáng và có hoa văn rõ.
- Dùng giá đỡ chắc chắn, tốc độ nhanh, màn trập cơ hoặc màn trập điện tử màn đầu; tắt khử nhiễu không cần thiết.
- Chụp nhiều tấm bằng AF một điểm và lấy nét tay khi phóng đại.
- So sánh vị trí rõ, hướng vệt nhòe và kết quả ở nhiều khẩu độ, đừng chỉ chọn một tấm.
- Nếu mọi ống kính đều bất thường, kiểm tra thân máy, cảm biến và cài đặt. Nếu chỉ một ống kính gặp lỗi, hãy thử chéo hoặc mang đi bảo dưỡng.